Κύρια παραδοσιακά κινεζικά έγχορδα όργανα

Η κινεζική μουσική περιλαμβάνει πολλές τοπικές παραδόσεις και μεγάλη ποικιλία οργάνων. Στα έγχορδα, οι διαφορές είναι ιδιαίτερα εμφανείς: ορισμένα παίζονται με δοξάρι, άλλα με τα δάχτυλα ή με πένα, ενώ στις κινεζικές κιθάρες τύπου ζίτερ ο εκτελεστής μπορεί να μεταβάλει το ύψος μιας νότας αφού την έχει ήδη κρούσει. Ο οδηγός αυτός παρουσιάζει πέντε βασικά όργανα: erhu, pipa, ruan, guzheng και guqin.

Τα κινεζικά έγχορδα όργανα

Στην παραδοσιακή κινεζική ταξινόμηση, πολλά έγχορδα ανήκαν στην κατηγορία si, δηλαδή «μετάξι», επειδή οι παλαιότερες χορδές κατασκευάζονταν από στριμμένες μεταξωτές ίνες. Σήμερα χρησιμοποιούνται συχνά ατσάλι, νάιλον και περιελιγμένες χορδές, όμως οι τεχνικές και το ρεπερτόριο διατηρούν τη σχέση τους με τις παλαιότερες πρακτικές.

Τα όργανα αυτά δεν ανήκουν όλα στην ίδια οικογένεια. Το erhu παίζεται με δοξάρι, τα pipa και ruan είναι λαούτα, ενώ τα guzheng και guqin είναι ζίτερ. Η κατασκευή καθορίζει την ένταση, την άρθρωση, το βιμπράτο και τα στολίσματα που μπορεί να παράγει κάθε όργανο.

Ποια είναι τα κυριότερα κινεζικά έγχορδα;

Τα erhu, pipa, ruan, guzheng και guqin συγκαταλέγονται στα πιο αναγνωρίσιμα. Το καθένα έχει ξεχωριστή τεχνική, έκταση και θέση στη σολιστική μουσική ή στα σύνολα.

1. Erhu

Το erhu είναι δίχορδο όργανο με δοξάρι. Έχει μικρό ηχείο στη βάση ενός μακριού λαιμού και δεν διαθέτει ταστιέρα. Τα δάχτυλα σταματούν τις χορδές χωρίς να τις πιέζουν πάνω σε σκληρή επιφάνεια, κάτι που επιτρέπει ομαλές ολισθήσεις και ιδιαίτερα ευέλικτο βιμπράτο.

Οι τρίχες του δοξαριού περνούν μόνιμα ανάμεσα στις δύο χορδές. Με την κίνηση προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ο μουσικός τρίβει την αντίστοιχη χορδή από την αντίθετη πλευρά. Η παραδοσιακή μεμβράνη του ηχείου κατασκευάζεται συνήθως από δέρμα πύθωνα, ενώ υπάρχουν και συνθετικές εναλλακτικές λόγω των κανόνων προστασίας και εμπορίας άγριων ζώων. Ο ήχος του είναι διαπεραστικός, ελαφρά ρινικός και πολύ εκφραστικός.

Το erhu ακούγεται ως σόλο όργανο, στην όπερα, σε τοπικά σύνολα και στις σύγχρονες κινεζικές ορχήστρες. Εφόσον δεν έχει τάστα, ο εκτελεστής ελέγχει άμεσα τόσο το τονικό ύψος όσο και την πίεση του δοξαριού.

2. Pipa

Το pipa είναι τετράχορδο λαούτο με αχλαδόσχημο σώμα και κοντό λαιμό. Η καταγεγραμμένη ιστορία του φτάνει περίπου δύο χιλιάδες χρόνια. Ο αριθμός και η διάταξη των τάστων άλλαξαν με την πάροδο του χρόνου· τα σύγχρονα όργανα έχουν συνήθως πολλά υπερυψωμένα τάστα, ώστε να καλύπτουν μεγαλύτερη έκταση και γρήγορα περάσματα.

Κρατιέται κάθετα και παίζεται κυρίως με τα δάχτυλα. Η τεχνική του περιλαμβάνει γρήγορο τρέμολο, κοφτές νύξεις, γλιστρήματα, δεσίματα και κρουστικά εφέ πάνω στις χορδές ή στο καπάκι. Έτσι, το pipa μπορεί να αποδώσει τόσο λεπτές μελωδίες όσο και έντονα ρυθμικά επεισόδια.

3. Ruan

Το ruan, γνωστό στην Ταϊβάν και ως ruanqin, είναι τετράχορδο λαούτο με στρογγυλό σώμα σε σχήμα φεγγαριού και μακρύ λαιμό. Ένα σύγχρονο όργανο έχει συχνά 24 τάστα, αν και υπάρχουν παραλλαγές. Οι παλιές μεταξωτές χορδές έχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από ατσάλινες ή περιελιγμένες, οι οποίες προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα και προβολή.

Η οικογένεια περιλαμβάνει διαφορετικά μεγέθη, όπως xiaoruan, zhongruan και daruan. Το zhongruan καλύπτει τη μεσαία περιοχή και χρησιμοποιείται συχνά σε σύνολα, ενώ το daruan έχει χαμηλότερη φωνή. Ανάλογα με το ύφος, παίζεται με πένα ή με τα δάχτυλα.

4. Guzheng

Το guzheng είναι μακρόστενο ζίτερ με ξύλινο ηχείο. Κάθε χορδή περνά πάνω από κινητό καβαλάρη, οπότε ο μουσικός μπορεί να ρυθμίσει το κούρδισμα και την απόκριση μετακινώντας τους καβαλάρηδες. Τα παλαιότερα όργανα είχαν λιγότερες μεταξωτές χορδές· το πιο συνηθισμένο σύγχρονο μοντέλο έχει 21.

Το δεξί χέρι νύσσει τις χορδές, συχνά με τεχνητά νύχια στερεωμένα στα δάχτυλα. Το αριστερό πιέζει τη χορδή στην άλλη πλευρά του καβαλάρη για να ανεβάσει το ύψος, να δημιουργήσει βιμπράτο ή να διαμορφώσει την καμπύλη της νότας. Από αυτή την τεχνική προέρχονται τα πλατιά γλιστρήματα και οι χαρακτηριστικές διακοσμήσεις του guzheng.

5. Guqin

Το guqin είναι άταστο επτάχορδο ζίτερ που συνδέθηκε επί αιώνες με την παράδοση των Κινέζων λογίων. Έχει χαμηλή, οικεία ένταση και έκταση περίπου τεσσάρων οκτάβων. Η μουσική του βασίζεται στη λεπτομέρεια της νύξης, στην απόσβεση του ήχου και στις παύσεις.

Ο εκτελεστής συνδυάζει ανοιχτές χορδές, πατημένες νότες και αρμονικούς. Οι ολισθήσεις του αριστερού χεριού συνεχίζονται μετά τη νύξη και αποτελούν μέρος της ίδιας της φράσης. Το guqin παίζεται κυρίως σόλο και η βασική μορφή του έχει παραμείνει σχετικά σταθερή για περίπου δύο χιλιάδες χρόνια.

Οι βασικές διαφορές

• Erhu: δύο χορδές, δοξάρι και μεγάλη μελωδική ευελιξία.
• Pipa: τετράχορδο λαούτο με δεξιοτεχνική τεχνική των δαχτύλων.
• Ruan: στρογγυλό λαούτο σε διαφορετικά μεγέθη και τονικές περιοχές.
• Guzheng: ζίτερ με κινητούς καβαλάρηδες και συνήθως 21 χορδές.
• Guqin: επτάχορδο ζίτερ με χαμηλό, εσωτερικό ήχο.

Συμπέρασμα

Ο ευκολότερος τρόπος να ξεχωρίσουμε τα πέντε όργανα είναι να δούμε πώς παράγεται ο ήχος. Το erhu παίζεται με δοξάρι, τα pipa και ruan νύσσονται ως λαούτα, ενώ τα guzheng και guqin τοποθετούνται οριζόντια ως ζίτερ. Η χωριστή ακρόασή τους αποκαλύπτει διαφορές στην άρθρωση, την αντήχηση και τον στολισμό που δεν χωρούν σε μία γενική ονομασία.