همه‌چیز درباره ساز ترکی و باغلاما

ساز یکی از مهم‌ترین سازهای موسیقی فولکلور ترکیه است و ریشه‌های آن به قوپوز، از کهن‌ترین سازهای زهی اقوام ترک، بازمی‌گردد. امروزه باغلاما در سراسر آناتولی نواخته می‌شود و ملودی‌هایش عشق، دلتنگی و حافظه جمعی را بازگو می‌کنند. خانواده ساز شامل نمونه‌هایی با اندازه، کوک و گستره صوتی متفاوت است.

ساز ترکی چه ویژگی‌هایی دارد؟

نام «ساز ترکی» اغلب برای باغلاما به کار می‌رود، اما این خانواده چندین نوع ساز را دربر می‌گیرد. میدان‌سازی یکی از بزرگ‌ترین اعضای آن است؛ نمونه‌هایی با حدود دوازده سیم وجود دارد که در گذشته در جشن‌ها و گردهمایی‌های فضای باز نواخته می‌شد. کاسه بزرگ و صدای پرقدرت آن به مهارت خوبی نیاز دارد.

دیوان‌سازی نیز سازی بزرگ با صدایی بم است و معمولاً هفت تا نه سیم دارد. باغلاما بسته به مدل حدود ۱۷ تا ۲۴ پرده دارد. دو شکل اصلی آن دسته‌کوتاه و دسته‌بلند است. هر دو برای تک‌نوازی و گروه‌نوازی مناسب‌اند، اما در کوک، جای نت‌ها و شیوه اجرا تفاوت دارند.

روش کوک باغلامای دسته‌بلند:

بهترین چوب برای ساز ترکی چیست؟

چوب باید خشک، پایدار و به‌خوبی عمل‌آوری شده باشد. خشک‌شدن طبیعی و آهسته اغلب نتیجه‌ای متعادل می‌دهد و خشک‌کردن کنترل‌شده نیز در صورت اجرای درست قابل استفاده است. چوب مرطوب ممکن است ترک بخورد، تاب بردارد یا ثبات کوک را کاهش دهد.

برای هر بخش از باغلاما چوب متفاوتی انتخاب می‌شود. توت و ماهون برای کاسه یا بدنه، صنوبر یا ماهون برای صفحه و ماهون، راش یا گردو برای دسته رایج‌اند. توت می‌تواند صدایی روشن و زنده ایجاد کند، در حالی که ماهون معمولاً گرم‌تر و متعادل‌تر است. چوب‌های کم‌دوام مانند سپیدار در سازهای باکیفیت معمولاً استفاده نمی‌شوند.

باغلامای ترکی چگونه نواخته می‌شود؟

هنرجو ابتدا باید با توجه به اندام و رپرتوار موردنظر، ساز دسته‌کوتاه یا دسته‌بلند را انتخاب کند. سپس کوک صحیح، جای نت‌ها و تولید صدای تمیز را می‌آموزد. شیوه گرفتن مضراب، ضربه‌های دست راست، فشار دست چپ و ریتم با تمرین منظم پیشرفت می‌کند.

تنظیم خود ساز نیز مهم است: ارتفاع سیم‌ها، وضعیت دسته، محل پرده‌ها و پایداری کوک مستقیماً بر یادگیری اثر می‌گذارند. کلاس خصوصی بسیار مفید است، اما دوره آنلاین منظم همراه با برنامه تمرینی ثابت نیز نتیجه خوبی می‌دهد.

همچنین بخوانید: نکاتی برای خرید ساز الکتریک خوب

مشهورترین نوازندگان ساز ترکی

• عاشیق ویسل شاتیراوغلو: در سیواس زاده شد و در کودکی بر اثر آبله بینایی خود را از دست داد. با سازی که پدرش به او داد آوازخوانی را آغاز کرد و بعدها شعرها و ترانه‌های خود را ساخت. «Kara Toprak» از مشهورترین آثار اوست.
• نشئت ارتاش: در قرشهیر به دنیا آمد و از برجسته‌ترین نمایندگان سنت عبدالی بود. از کودکی ساز آموخت و همراه پدرش محرم ارتاش در عروسی‌ها نواخت. او مجموعه‌ای غنی از آثار به‌جا گذاشت.

• مخلص آکارسو: زاده کانگال در استان سیواس و از استادان مهم سنت علوی-بکتاشی بود. او دِییش‌های مرتبط با یونس امره، پیر سلطان ابدال و حاجی بکتاش ولی را اجرا کرد و با آثار خود موسیقی فولکلور ترکیه را غنی ساخت.

همچنین بخوانید: تفاوت باغلامای دسته‌کوتاه و دسته‌بلند