Verschillen tussen een santoor met 9 en 12 kharaks

Bij Perzische muziek is de santoor, ook santur of santouri genoemd, een van de bekendste instrumenten uit de Iraanse klassieke muziek. De heldere, zwevende klank spreekt veel musici aan. De speler slaat de snaren aan met lichte houten hamertjes, mezrab of zahme genoemd. Een santoorbespeler heet santurzen of santurî. Het hakkebordprincipe ontwikkelde zich in verschillende vormen in het Midden-Oosten en Azië. Iedere regio paste afmetingen, kammen, stemming en speelwijze aan het eigen muzieksysteem aan. 

De santoor heeft een trapeziumvormige houten klankkast. De snaren worden aan de ene zijde bevestigd aan bevestigingspennen en aan de andere zijde gewonden om stempennen . Met die stempennen wordt ieder snaarkoor op toon gebracht. Bij de Perzische santoor liggen de snaren meestal in groepen van vier over houten kammen die kharaks heten. De positie van iedere kam verdeelt een snaarkoor in meerdere bruikbare toongebieden.

Santoor- modellen verschillen naar herkomst, stemming en ontwerp van de bouwer. Bij aankoop ziet u vaak uitvoeringen met 9 of 12 kharaks. Het getal verwijst doorgaans naar het aantal kammen per rij of zijde; vraag altijd hoe de maker telt en welke toonkaart bij het instrument hoort.

Santoor met 9 kharaks

De santoor met 9 kharaks is het meest gebruikte traditionele model in Iran. Gewoonlijk staan negen kammen in iedere rij, dus samen 18 kammen . De standaardindeling biedt vaak 27 praktische toonposities , afhankelijk van stemming en de gebruikte zijden van de koren.De negen groepen met vier snaren leveren verschillende tonen links, rechts en soms achter de kam. Het instrument wordt ingericht voor een gekozen dastgah of toongebied. Andere santoors kunnen meer kammen of een uitgebreidere chromatische indeling hebben. De eerste snaarzone bestrijkt een lager register en de andere zones hogere registers. Exacte noten en omvang verschillen per model en stemming. Verplaats kammen alleen met kennis van de stemkaart.

 Santoor met 12 kharaks

Een model met 12 kharaks heeft doorgaans twaalf kammen per rij of zijde, dus ongeveer 24 kammen in totaal. Het grotere aantal koren en kammen kan het bereik en het aantal beschikbare tonen uitbreiden. Sommige ontwerpen bieden meer chromatische tonen en maken transpositie of modulatie tussen tooncentra praktischer. Daardoor kan de speler meer modi en toonsoorten bereiken zonder tijdens een stuk zoveel kammen te verplaatsen. Zulke modellen worden daarom soms chromatische santoors genoemd. Ze zijn vaak groter, zwaarder en complexer om te stemmen. De exacte omvang verschilt per bouwer; kies het model dat bij docent, repertoire en stemming past.