Muziek en de geest

We kennen allemaal momenten waarop we volledig worden meegevoerd door het ritme van de muziek waarnaar we luisteren. Zo’n muzikale passage lijkt soms los te staan van het moment en ons juist met eeuwenoude ervaringen te verbinden. Het woord muziek komt oorspronkelijk uit het Grieks en is afgeleid van “musica”. Volgens verschillende onderzoekers verwijst de etymologie naar de muze: een inspirerende, helende figuur. In het Turks wordt naast het woord muziek ook vaak “musiki” gebruikt.

Volgens de oude Grieken stond muziek aan de basis van de deugden en speelde zij een belangrijke rol bij het zuiveren en vormen van de ziel. Muziektherapie kent een lange geschiedenis en wordt tegenwoordig in veel landen, waaronder Turkije, verder onderzocht en toegepast. Muzikale activiteiten zoals zingen, bewegen op ritme, luisteren en een instrument bespelen kunnen bijdragen aan lichamelijke coördinatie, timing, geheugen, concentratie en luistervaardigheid.

Muziek kan invloed hebben op onze lichamelijke en emotionele reacties. Afhankelijk van onder meer stijl, tempo en persoonlijke voorkeur kan muziek spanning versterken of juist helpen verminderen. Ook binnen de geestelijke gezondheidszorg wordt muziek therapeutisch ingezet. Mensen gebruiken al sinds de oudheid instrumenten en ritmes om gevoelens uit te drukken, samen te komen en rust te vinden. De aantrekkingskracht van klank en ritme heeft door de eeuwen heen bovendien geleid tot de ontwikkeling van talloze muziekinstrumenten.

Daarom vatten we hieronder samen welke psychologische en lichamelijke effecten luisteren naar muziek en het bespelen van een instrument kunnen hebben.

Wat zijn de effecten van muziek op mensen?

Tijdens het luisteren naar muziek of het bespelen van een instrument kan muziek:

• de aandacht en mentale activiteit stimuleren;

• het hartritme, de ademhaling en de ervaren inspanning beïnvloeden, waarbij tempo en muziekstijl een rol spelen;

• emoties oproepen, inspiratie geven en de creativiteit ondersteunen;

• patronen en structuur hoorbaar maken, wat het denken en leren kan ondersteunen;

• verschillende hersenfuncties tegelijk aanspreken, bijvoorbeeld luisteren, bewegen, herinneren en voorspellen;

• bij bepaalde mensen en muzieksoorten een gevoel van kalmte en welbehagen bevorderen;

• spierspanning helpen verminderen en beweging en coördinatie ondersteunen;

• ruimtelijke waarneming, verbeelding en het onderscheiden van klanken helpen oefenen;

• stress verminderen en ontspanning bevorderen.

Kortom: het is begrijpelijk dat muziek vaak het medicijn voor de ziel wordt genoemd.

Ritme, muziek en het leren bespelen van een instrument kunnen zowel emotioneel als in het dagelijks leven veel betekenen. Muziek kan onze stemming beïnvloeden, herinneringen oproepen en vreugde of troost bieden. Wereldwijd is uitgebreid onderzoek gedaan naar de relatie tussen muziek, psychologie en welzijn. Een bekend voorbeeld daarvan is het onderzoek dat later de naam “Mozart-effect” kreeg.

Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart werd op 27 januari 1756 in Oostenrijk geboren. Hij speelde al op zeer jonge leeftijd klavierinstrumenten, begon als kind te componeren en schreef in zijn jeugd werken voor orkest. Tijdens zijn korte leven van 35 jaar liet hij meer dan zeshonderd composities na. In een veelbesproken onderzoek uit 1993 luisterden 36 studenten tien minuten naar Mozarts sonate voor twee piano’s in D majeur, K. 448. Direct daarna presteerden zij tijdelijk beter op een specifieke ruimtelijke redeneertaak.

Dit onderzoek werd bekend als het “Mozart-effect” en leidde tot veel vervolgonderzoek en discussie. De resultaten betekenen niet dat luisteren naar Mozart het algemene IQ blijvend verhoogt; ze wijzen hooguit op een kortdurend effect bij bepaalde taken. Toch blijft Mozart een interessant voorbeeld binnen het onderzoek naar de relatie tussen muziek, geest en prestaties.

Sociaal psycholoog Sara İke