Turkse muziekinstrumenten

Door zijn geografische ligging heeft Turkije een bijzonder rijke muziekcultuur. Invloeden uit Centraal-Azië, Anatolië, Mesopotamië, de Kaukasus, de Middellandse Zee en de Arabische wereld ontmoeten elkaar in melodieën, ritmes en instrumentbouw. Turkse instrumenten kunnen praktisch worden ingedeeld in slag-, snaar- en blaasinstrumenten; snaarinstrumenten zijn verder te verdelen in getokkelde, aangeslagen en gestreken typen.

Slaginstrumenten dragen de ritmische structuur. Getokkelde instrumenten als bağlama en oed zijn belangrijk in volks- en kunstmuziek. Gestreken instrumenten voegen een zangachtige lijn toe, terwijl blaasinstrumenten uiteenlopen van de zachte ney tot de krachtige zurna.

Geschiedenis van Turkse muziekinstrumenten

Archeologie, beeldmateriaal en geschreven bronnen helpen de geschiedenis te reconstrueren. In Anatolië en omliggende regio's zijn zeer oude fluiten, trommels en luitachtige instrumenten gevonden of afgebeeld. Het is echter onjuist om al deze vondsten zonder meer als ‘Turks’ in moderne nationale zin te bestempelen; ze behoren tot opeenvolgende beschavingen en gedeelde regionale tradities.

De kopuz is een belangrijk vroeg instrument binnen Turkse en Centraal-Aziatische tradities. De naam verwees naar verschillende getokkelde en gestreken luiten. Beschrijvingen van Evliya Çelebi uit de zeventiende eeuw tonen hoe bouwvormen en materialen door de tijd veranderden. Kopuz, bağlama, tanbur en verwante luiten ontwikkelden zich via langdurige uitwisseling tussen Centraal-Azië, Anatolië, Perzië en het Midden-Oosten.

Na de verspreiding van de islam kregen religieuze, hof- en stedelijke muziek nieuwe vormen. Instrumenten als ney, kudüm en rebab werden belangrijk in soefi- en Ottomaanse kunstmuziek, terwijl regionale volksinstrumenten hun eigen ontwikkeling voortzetten.

Slaginstrumenten

Ritme is essentieel in Turkse volksmuziek, klassieke muziek, mehtertradities en religieuze ceremonies. Veelgebruikte instrumenten zijn:

• Bendir
• Darbuka
• Delbek
• Davul
• Halile
• Nakkare
• Def
• Çan of bel
• Kudüm

Getokkelde en aangeslagen snaarinstrumenten

Getokkelde snaren worden met vingers of plectrum aangeslagen. Bij een hakkebord als de santur slaan kleine hamertjes de snaren aan.

1. Getokkelde snaarinstrumenten

1. Bağlama
2. Cura
3. Cümbüş
4. Hegit
5. Kanun
6. Kopuz
7. Lavta
8. Tanbur
9. Tar
10. Oed

2. Aangeslagen snaarinstrument

1. Santur

Misschien vindt u dit ook interessant: Arabische en Turkse oed vergeleken

Strijkinstrumenten

Bij strijkinstrumenten brengt een boog de snaren in trilling. Belangrijke traditionele en later opgenomen voorbeelden zijn:

• Kabak kemane
• Kamancheh
• Viool
• Kemençe
• Rebab
• Yaylı tanbur

Blaasinstrumenten

Blaasinstrumenten komen voor in volks-, klassieke en religieuze muziek. Hun klank varieert van zacht en ademrijk tot doordringend en feestelijk.

• Balaban of mey
• Kaval
• Ney
• Sipsi
• Tulum
• Zurna

 Misschien vindt u dit ook interessant: de juiste ney kiezen

De plaats van muziek in Turkse cultuur is breed en veelzijdig. Die rijkdom is terug te horen in makam, liedteksten, composities, dansritmes en regionale speelwijzen.

Veel instrumenten worden nog altijd met de hand gebouwd. Een zorgvuldig vervaardigd en goed onderhouden instrument kan tientallen jaren meegaan en muzikaal én cultureel waardevol blijven.