Lavta Nedir? Tarihi, Yapısı ve Uddan Farkı

Kelimenin kökeni Arapça al-ud'dur. Yunancada laouto, İtalyancada liuto olarak çevrilmiştir. Endülüs Arap imparatorluğundan batıya yayılmış ve sonraki yüzyıllarda çeşitli türleri ortaya çıkmıştır. Avrupa'da Rönesans döneminde kullanılmıştır. Popülerliği geçmişe kıyasla azalmış olsa da hâlâ üretilen ve çalınan bir müzik enstrümanıdır.

Lavta Nedir?

Lavta, telli bir çalgıdır. Lavtalar neredeyse tamamen ahşaptan yapılır. Mızrapla çalınır. Sonraki dönemlerde farklı çeşitleri de yapılmıştır. Türk müziğinde kullanılan lavta türü, sapına bağlanan perdeleriyle lavtadan ayrılır. Tamburi Cemil Bey, lavtayı mızrapla çalarak ona yeni bir özellik kazandırmıştır. Bu dönemde incesaz topluluklarına dâhil edilmiş, ancak 19. yüzyılda popülerliğini yitirmiştir. Lavta, günümüzde nadiren kullanılan bir müzik enstrümanıdır. Bugün barok müzikte ve klasik Türk müziğinde seyrek olarak kullanılmaktadır.

Akdeniz lavtası, bağa ya da plastik mızrapla çalınır. Bağa mızrapla çalındığı için tambura çok yakın bir ses elde edilmiş, bu da Türk müziğinin gelişimini olumsuz etkilemiştir. Barok lavta ile Rönesans lavtası, sağ elin baş ve işaret parmaklarıyla tellerin çekilmesi yoluyla çalınır. Ayrıca lavta çalan kişiye lavtavi ya da lavta icracısı denir.

Lavtanın tarihi

Bu çalgının ilkel biçimi eski Sümerler, Mısırlılar, Babilliler, Romalılar ve Yunanlılar arasında bulunmuştur. Daha sonra Araplar tarafından geliştirilmiş ve İspanyollar tarafından yerleşik hâle getirilmiş, oradan da Endülüs Emevî Dönemi'nde batıya yayılmıştır. 18. yüzyılda özellikle Fransa'da çok yaygındı. Türk müziğine 18. yılda girmiştir. Tel sayısı 18'e kadar çıkabilmektedir. Floransa'da orkestra çalgısı olarak da kullanılmıştır.

Lavtanın telleri ikişer telli sıralar hâlinde düzenlenir; ancak en tiz sıra genellikle chanterelle adı verilen tek bir telden oluşur. Sonraki Barok udlarda üstteki iki sıra tektir. Tel grupları en tiz sesten başlanarak sırayla numaralandırılır; böylece chanterelle birinci sıra, bir sonraki tel çifti ikinci sıra olur ve bu böyle devam eder. Böylece 8 telli bir Rönesans lavtasında genellikle 15 tel ve 13 telli bir lavta bulunur. Barok lavta 25 numaradır.

Benzer çalgılarla farkları

Lavta ile Ud

Lavta enstrümanının yapısı uda çok benzer. Aralarındaki fark, teknesinde lavtaya kıyasla daha az dilim bulunması ve perdeli olmasıdır. Ud enstrümanında perde bulunmazken lavtada yirmi altı perde aralığı vardır. Akdeniz lavtasında çiftler hâlinde çalınan sekiz tel bulunur. Bazı lavta yapımcıları en üstteki teli çıkararak yedi telli ve yedi perdeli lavtalar üretir. Barok lavtada ise yine çiftler hâlinde çalınan on bir tel bulunur. Armoni telleri eklenerek tel sayısı artırılabilir. Sazın atası olarak kabul edilir.

Lavta ile Gitar

Lavta enstrümanı, boyut olarak Gitardan biraz daha küçüktür. Batı ülkelerinde klasik gitar esas alınarak akort edilir. Öte yandan her iki çalgıda da perdeler bulunur. Standart klasik gitarlarda 6 tel vardır. Ortalama 19 perdeden oluşur. Teller tırnakla ya da parmak tırnakları yardımıyla vurularak çalınır. Klasik gitarın ortalama ses genişliği 3,5 oktavdır. Cemil Bey döneminde 18 perdeyle icra edilen lavta, bugün 26 perdeye ulaşmıştır. 7 ya da 8 telli olarak üretilir; genellikle 7 telli lavta tercih edilir. Gitar, lavtaya kıyasla çok daha popüler bir müzik enstrümanıdır.

Sala Muzik olarak, ilgilendiğiniz ya da çaldığınız her müzik enstrümanı hakkında size rehberlik etmekten memnuniyet duyuyoruz. İstanbul'daki mağazamızı ziyaret etmekten ya da web sitemizdeki kataloğumuzda yer alan şenliği incelemekten çekinmeyin. Size en uygun eğlenceyi burada, en uygun fiyata bulacağınıza inanıyoruz.

Şunları da Beğenebilirsiniz: Türk Lavtası Hakkında Her Şey