El Davulları: Türler, Özellikler, Sesler ve Satın Alma Rehberi

El davulları, baget veya tokmak yerine çoğunlukla avuç ve parmaklarla çalınan vurmalı çalgılardır. Dünyanın pek çok müzik geleneğinde görülür; küçük çerçeve davullardan uzun kongalara ve kadeh biçimli darbukalara kadar uzanır. Gövdenin biçimi, deri malzemesi, çap, derinlik ve akort hem tınıyı hem de çalım hissini belirler.

Bu rehber başlıca el davulu türlerini karşılaştırır, ortak özelliklerini açıklar, handpan gibi elle çalınan fakat davul olmayan vurmalıları ayırır ve satın alma konusunda pratik bilgiler sunar.

Hangi Çalgılar El Davulu Sayılır?

Davul, gerilmiş bir zarın titreşimiyle ses üretir ve bu nedenle membranofon ailesindedir. El davulu esas olarak çıplak elle vurularak çalınır; bazı geleneklerde el vuruşuna zaman zaman tokmak da eklenebilir. Darbuka, tombak, djembe, konga, bongo, bendir, daf, dayereh ve riq bu tanıma girer.

Handpan elle çalınır ancak sesi bir zar yerine titreşen çelik üretir. Dolayısıyla teknik olarak davul değil, idiofondur. Türk davulu ise normalde bir tokmak ve ince çubukla çalınan çift derili bir davuldur; genel vurmalı çalgılar kapsamında yer alsa da çoğunlukla el davulu sayılmaz.

El Davullarının Yaygın Özellikleri

• Doğrudan temas: avuç ve parmaklar atağı, tınıyı, dinamiği ve süslemeyi kontrol eder.
• Tek çalgıdan çok sayıda ses: merkez, kenar, kasnak, açık, kapalı, tokat ve susturulmuş vuruşlar karşıt sesler yaratır.
• Taşınabilir biçimler: birçok model kolay taşınır; ancak konga ve büyük çerçeve davullar hacimli olabilir.
• Akustik tepki: gövdenin hacmi ve biçimi elektronik yükseltme olmadan zarın titreşimini güçlendirir.
• Tekniğe uygun tutuş: çalgı kol altında, dizler arasında, kucakta veya sehpada çalınabilir.
• Doğal ya da sentetik deri: doğal deri karmaşık bir tepki verebilir fakat nemden etkilenir; sentetik deri genellikle daha kararlıdır.

Başlıca El Davulu Türleri

Djembe

Djembe, Batı Afrika'nın Mande müzik kültürleriyle bağlantılı kadeh biçimli bir davuldur. Geleneksel örnekleri tek parça ahşaptan oyulur ve iple gerilen deriyle kaplanır. İcracılar bas, açık ton ve slap vuruşlarını birleştirir. Doğru teknik önemlidir; gergin ellerle zorla yüksek ses çıkarmak sakatlanmaya ve sert tınıya yol açabilir.

Konga

Konga, iç içe geçmiş Afrika ve Karayip geleneklerinden Küba'da gelişmiştir. Uzun gövdesindeki tek deri metal akort donanımıyla gerilir. Kongalar sıkça iki veya daha fazla çalgıdan oluşan setlerde görülse de tek başına da çalınabilir. Açık ton, bas, slap, susturulmuş vuruş ve topuk-parmak hareketleri temel teknikleri oluşturur.

Bongo

Bongolar, birbirine bağlı iki küçük, altı açık davuldur ve Küba müziğinde önemli bir yere sahiptir. Küçük davula genellikle macho, büyüğüne hembra denir. Parmaklar ve elin farklı bölümleriyle; net vuruşlar ve tekrarlanan kalıplarla çalınır.

Darbuka veya Doumbek

Darbuka, Türkiye, Orta Doğu, Kuzey Afrika, Balkanlar ve komşu bölgelerde farklı ad ve yapım tarzlarıyla kullanılan kadeh davuldur. Sentetik derili metal modeller akort kararlılığı ve keskin artikülasyon sağlar; doğal derili seramik çalgılar iklime farklı tepki verir. Yaygın sesler merkezdeki pes düm ve kenardaki tiz tek vuruşlarıdır.

Tombak veya Zarb

Tombak, klasik Fars müziğinin temel çalgılarındandır. Oyma ahşap, kadeh biçimli gövdesinde tek bir deri bulunur. Parmaklar, avuç, şıklatmalar, yuvarlamalar ve gövde vuruşları son derece geniş bir ses paleti oluşturur. İyi tombak tekniği kuvvetten çok gevşek hareket ve ince kontrole dayanır.

Çerçeve Davullar: Bendir, Daf, Dayereh ve Riq

Çerçeve davullar, çapı derinliğinden büyük olan sığ gövdeli çalgılardır; ancak ayrıntıları ve müzikal görevleri farklıdır.

• Bendir: Kuzey Afrika, Orta Doğu, Türk ve dini müzik geleneklerinde görülen büyük çerçeve davul. Bazı türlerinde derinin içinde vızıldayan teller vardır.
• Daf: çerçevesinin içinde zincir veya halkalar bulunabilen büyük Fars ve Kürt çerçeve davulu; zar ile metal sesini güçlü biçimde birleştirir.
• Dayereh: İran, Orta Asya, Kafkasya ve komşu halk geleneklerinde çeşitli biçimleri görülen halkalı veya zilli çerçeve davul.
• Riq: çiftler hâlinde küçük ziller taşıyan daha küçük Arap çerçeve davulu. İleri icracılar ayrıntılı deri vuruşlarını kontrollü zil artikülasyonuyla dengeler.

Handpan Bu Sınıfta mı?

Handpan, üzerinde akort edilmiş ses alanları bulunan biçimlendirilmiş çelik kabuklardan oluşur. El, çeliğin kendisini titreştirir; bu nedenle membranofon değil idiofondur. Yine de çalım biçimi nedeniyle elle çalınan vurmalı çalgılar arasında anılır.

Kurd, Celtic, Pygmy, Hijaz veya Integral gibi terimler çoğunlukla ayrı yapım türlerini değil, dizi düzenlerini ya da akort ailelerini belirtir. Handpan karşılaştırırken merkez sese, diziye, ses alanlarının sayısına ve yerleşimine, akort kararlılığına, uzamaya, sesler arası dengeye, yüzey işlemine ve üreticinin yeniden akort desteğine bakın.

Malzeme Sesi Nasıl Etkiler?

Deriler

Keçi, dana, balık ve diğer doğal deriler ayrıntılı üst sesler ve dokunsal tepki sağlayabilir; ancak perde ve gerilim nem ile sıcaklığa göre değişir. Sentetik deriler genellikle daha tutarlı, yüksek projeksiyonlu ve hava koşullarına dayanıklıdır. Biri kendiliğinden üstün değildir; uygunluk çalgıya ve çalım ortamına bağlıdır.

Gövdeler

Ahşap, seramik, metal ve kompozit gövdeler zarla farklı biçimde etkileşir. Gövde kalınlığı, derinin oturduğu kenar, biçim, donanım ve genel yapım kalitesi çoğu zaman malzemeye ilişkin geniş genellemelerden daha önemlidir. Çatlak, gevşek donanım, keskin kenar, düzensiz oturma yüzeyi ve istenmeyen vızıltıları kontrol edin.

Doğru El Davulunu Seçmek

• Müzikten başlayın: öğrenmek istediğiniz gelenekte veya toplulukta kullanılan çalgıyı seçin.
• Rahatlığı kontrol edin: boyut, ağırlık, kasnak biçimi ve çalım konumu bedeninize ve çalışma sürenize uygun olmalıdır.
• Tüm yüzeyi dinleyin: ilgili çalgıda bas, açık ton, kenar, slap ve susturulmuş sesler net ve dengeli olmalıdır.
• Akort sistemini değerlendirin: mekanik akort, ip gerilimi, sabit doğal deri veya önceden akortlu sentetik sistemden hangisine ihtiyacınız olduğunu belirleyin.
• İklimi düşünün: sık seyahat ve değişken nem sentetik deriyi avantajlı kılabilir; bazı icracılar bakımını göze alarak doğal deriyi tercih eder.
• İşçiliği inceleyin: süsleme müzikal kalite garantisi değildir. Deriyi, gövdeyi, kasnağı, donanımı, akort aralığını ve bitişi değerlendirin.
• Gereken aksesuarları bütçeye katın: çalgıya göre kılıf, yedek deri, akort anahtarı, sehpa veya profesyonel ayar gerekebilir.

Bakım ve Güvenli Çalım

Davulu aşırı sıcak, doğrudan güneş ve hızlı nem değişiminden uzak tutun. Dolgulu kılıfta taşıyın ve derinin üzerine ağır nesne koymayın. Üreticinin önerdiği şekilde temizleyin; sert kimyasallar deri ve yüzeye zarar verebilir.

Yavaşça ısının ve ses yüksekliğini kuvvet yerine tekniğin üretmesine izin verin. Ağrı, uyuşma veya şişlik öğrenmenin normal parçası değildir. Durun, duruş ve vuruş mekaniğini gözden geçirin; rahatsızlık sürerse nitelikli destek alın.

Sık Sorulan Sorular

Yeni başlayanlar için en kolay el davulu hangisi?

Tek bir cevap yoktur. Darbuka açıkça ayrışan temel vuruşlar, djembe anlaşılır bas-ton-slap sistemi sunar; çerçeve davul bölgesel veya dini repertuvarla ilgilenenlere uygun olabilir. İyi bir öğretmene erişim, çalgının görünürdeki kolaylığından daha önemlidir.

Sentetik deri doğal deriden kötü mü?

Hayır. Sentetik deriler kararlı ve pratiktir; doğal deriler farklı tepki ve üst ses karakteri sunabilir. Kalite; tasarıma, malzemeye, işçiliğe, ayara ve gereken sese bağlıdır.

El davulu akort edilebilir mi?

Birçoğu edilebilir. Konga ve modern metal darbukalar genellikle mekanik vidalar, djembeler ip gerilimi kullanır; bazı doğal derili çerçeve davullar ısı, nem veya sabit gerilime dayanır. Hasarı önlemek için üretici talimatlarına uyun.

Handpan el davulu mudur?

Elle çalınan bir vurmalı çalgıdır fakat gerilmiş zarı olmadığı için teknik olarak davul değildir. Sesi akort edilmiş çelik gövdesi üretir.